Maria RYBICKA i Michał TURAŁA

 

EUROPEJSKA SZKOŁA FIZYKI WYSOKICH ENERGII W POLSCE (1993)

 

Od lat sześćdziesiątych CERN organizuje „Szkoły” fizyki. Na przestrzeni lat przechodziły one przeobrażenia powodowane rozwojem zarówno tematyki jak i technik badawczych, a także zmianami w sytuacji międzynarodowej. Początkowo szkoły były organizowane wyłącznie przez CERN, następnie przekształciły się w imprezy współorganizowane przez CERN i ZIBJ (Dubna). Odbywały się one w krajach należących do CERN lub co cztery lata w jednym z krajów uczestniczących w ZIBJ. Obecnie głównym celem Szkół jest uzupełnianie wiedzy teoretycznej młodych fizyków – doświadczalników (głównie doktorantów), a także przekazywanie informacji na temat najbardziej aktualnych kierunków badań eksperymentalnych w fizyce cząstek elementarnych.

 

W roku 1991 Polska została członkiem CERN, a od lat była członkiem ZIBJ, była więc niejako naturalnym kandydatem na organizację szkoły, której nazwa miała zostać zmieniona na Europejską Szkołę Fizyki Wysokich Energii.

 

W 1992 roku przyjechali do Krakowa przedstawiciele organizatorów Szkoły z CERN: profesor Egil Lillestøl i pani Susannah Tracy, podejmowani przez ówczesnego kierownika Zakładu Wysokich Energii IFJ w Krakowie – profesora Tomira Coghena, który później aktywnie wspierał organizację Szkoły.

 

Po licznych dyskusjach, wspólnym poszukiwaniu odpowiedniego miejsca, zapadła decyzja: pierwsza Europejska Szkoła Fizyki Wysokich Energii zostanie zorganizowana w roku 1993 w ośrodku na Polanie Zgorzelisko. Nastąpiło poszukiwanie środków finansowych, sponsorów, urządzeń technicznych i załatwianie wielu innych spraw. W rezultacie Szkoła odbyła się w dniach od 12 do 25 września 1993 roku.

 

Głównymi organizatorami szkoły byli: CERN (dobór programu naukowego, selekcja i rejestracja uczestników), Instytut Fizyki Jądrowej (lokalna organizacja), współorganizatorami był ZIBJ – Dubna i Państwowa Agencja Atomistyki (PAA). Dyrektorem Szkoły został Michał Turała. Szefem grupy CERN-owskiej był Egil Lillestøl.

Fot.1. Egil Lillestøl  ze studentami w Tatrach. Ostatni z prawej uczestnik z Krakowa Andrzej Bożek

 

Do Komitetu Organizacyjnego z CERN poza nim weszli: N. Ellis, B. Gavela i S. Tracy. Z ZIBJ: G. Alexeev, D. Kazakow, A.I. Romanow, A.N. Sissakian i T. Donskowa. Z Polski do Komitetu oprócz Michała Turały weszły następujące osoby: K. Fiałkowski (UJ), z IFJ: T. Lesiak, M. Rybicka, K. Rybicki, a także R. Sosnowski z IPJ i L. Wiszczor z PAA.

Szkoła była finansowana głównie przez uczestników i przez CERN, a także otrzymała dotacje z Komitetu Badań Naukowych i Unii Europejskiej, a także poparcie od kilku drobnych sponsorów.

***

Ośrodek na Zgorzelisku, kiedyś wyizolowany rządowy dom wypoczynkowy, znakomicie nadawał się na szkołę ze względu na piękne położenie, z dala od Zakopanego. Należało go jednak odpowiednio przystosować do pracy szkoły. I tak na przykład, w tamtym czasie ośrodek nie dysponował łączem internetowym i łączność musieli zapewnić organizatorzy z IFJ własnymi środkami. Tego typu trudności było wiele.

 

Kierownictwo ośrodka często podkreślało później, że wielu rzeczy koniecznych do organizacji prestiżowych, nowoczesnych konferencji nauczyli się od ekipy z Instytutu, która już wtedy miała dużą wprawę w organizacji imprez międzynarodowych. Do tej ekipy wszedł wspomagając ją skutecznie zespół Zakładu Spektroskopii Jądrowej IFJ, organizujący od lat w Zakopanem Szkoły w dziedzinie fizyki jądrowej i ciała stałego (J. Grębosz, M. Niewiara, M. Rybicka). Sekretariat Szkoły prowadzony był przez panią Niewiarę. W obsługę Szkoły byli również zaangażowani liczni pracownicy IFJ, m.in.: W. Bednarz, T. Kowalik, śp. E. Majerowa, Z. Ryglewicz, J. Sieniawski i M. Turzański.

***

W Szkole wzięło udział 92 „studentów” z 20 państw (fot.), w tym ośmioro Polaków: z Warszawy – J. Błocki, M. Kasprzak i M. Konecki, z Krakowa - A. Bożek, P. Brückman, S. Gadomski, E. Mroczko (obecnie Łobodzińska) i M. Wolter.

Fot. 2. Uczestnicy Szkoły przed budynkiem ośrodka wczasowego w Zgorzelisku

 

Zajęcia szkoły obejmowały wykłady wybitnych znawców następujących poszczególnych tematów:

Ø                 Teoria Pola (S.M. Bilenky – ZIBJ),

Ø                 Program Naukowy CERN (P. Darriulat – CERN),

Ø                 Techniki Eksperymentalne (C. Fabjan – CERN),

Ø                 Przyszłe Badania Fizyki Wysokich Energii (G. Flügge – Aachen),

Ø                 Model Standardowy i Dalej (L. Ibáñez – Madryt),

Ø                 Astrofizyka i Kosmologia (M. Kutschera – IFJ),

Ø                 Chromodynamika Kwantowa i Rozpraszanie Głęboko Nieelastyczne

(A.D. Martin – Durham),

Ø                 Łamanie Parzystości CP (A. Masiero – Padwa),

Ø                 Rezultaty z LEP-u (L. Rolandi – CERN),

Ø                 Fizyka Wysokich Energii w Polsce (K. Rybicki – IFJ),

Ø                 Program Naukowy ZIBJ (A.N. Sissakian – ZIBJ),

Ø                 Rezultaty z HERA (A. Wagner – DESY),

Ø                 Poprawki Radiacyjne (Z. Wąs – CERN/IFJ).

 

Były również organizowane, obowiązkowe dla studentów dyskusje w grupach na tematy związane z wykładami. Dyskusje te prowadzili:

Ø                 D. Yu. Bardin – ZIBJ,

Ø                 N. Ellis – CERN,

Ø                 K. Fiałkowski – UJ

Ø                 J. Kalinowski – UW,

Ø                 D. Kazakov – ZIBJ,

Ø                 M.W. Krasny DESY/IFJ.

47 osób spośród młodych uczestników zaprezentowało swoje osiągnięcia w trakcie sesji plakatowej w trakcie której serwowano soki sprezentowane Szkole przez HORTEX. Z polskich uczestników plakaty zaprezentowali A. Bożek i M. Wolter, a także J. Grębosz.

Fot. 3.Uczestnicy Szkoły na Giewoncie

Szkoła, oprócz bogatego i trudnego programu naukowego miała intensywny program turystyczno krajoznawczy. Uczestnicy odbyli kilka wycieczek w Polskie Tatry pod kierunkiem przewodników Tatrzańskiego Parku Narodowego, zwiedzili Podhale, uczestniczyli w ognisku w czasie którego wystąpił zespół góralski, spotkali się z młodzieżą ze szkół zakopiańskich, a także z dyrektorem IFJ, prof. A. Budzanowskim, prezesem  PAA, prof. J. Niewodniczańskim, ówczesnym prezydentem Krakowa panem Józefem Lasotą oraz władzami lokalnymi Nowego Targu i Zakopanego.

 „Wieczorne sesje” animowane codziennie przez znakomitego Jerzego Grębosza (obecnego adiunkta w II Zakładzie IFJ) wydatnie przyczyniły się do świetnego nastroju panującego w czasie całej Szkoły. Szczytowym osiągnięciem była sztuka osnuta na tle historii mistrza Twardowskiego, której autorem i reżyserem był Jerzy. Została ona wystawiona w czasie bankietu kończącego Szkołę, a główne role w tej sztuce zagrali zarówno wykładowcy jak i studenci.

Informacje o przebiegu Szkoły pojawiły się w prasie, w audycjach radiowych i telewizyjnych.

Fot. 4.  Pieniny: spływ Dunajcem

 

Warto wspomnieć, że niedziela 19 września była dniem wyborów do Parlamentu RP. W tym dniu odbywała się wycieczka uczestników w Pieniny. W związku z tym autobus wiozący naszą wycieczkę zatrzymał się pod zamkiem w Nidzicy, w którym działała Komisja wyborcza i polscy uczestnicy Szkoły oddali swe głosy, ku radości pozostałych uczestników (fot. 5). W związku z tym na drugi dzień wszyscy interesowali się wynikami wyborów. Ogólne zdumienie zapanowało, gdy okazało się że zwyciężyli postkomuniści!

 

Fot. 5. Atrakcją był udział polskich uczestników Szkoły w wyborach do Parlamentu RP

 

Organizatorom i uczestnikom przez cały okres trwania Szkoły sprzyjała piękna choć chłodna pogoda. To również przyczyniło się do uzyskania wysokich ocen u zagranicznych współorganizatorów i uczestników, choć wieczorny chłód i zimne napoje spowodowały kilka chorób, co sprawiło organizatorom sporo kłopotu, a studentom pozwoliło wyrobić sobie znakomitą opinię o zakopiańskiej służbie zdrowia.

Na zakończenie warto przytoczyć fragmenty paru listów otrzymanych przez organizatorów po zakończeniu Szkoły:

 

Z listu do Dyrektora IFJ profesora Budzanowskiego:

Geneva, 22 October 1993

... „On behalf of the CERN and JINR[*] members of the Organizing Committee, I should like to thank you and your colleagues in Cracow for the magnificent effort everyone made to provide the infrastructure for the School. The comments we have received from the participants – lecturers, discussion leaders and students – have all been extremely positive; and I believe that we can count this year’s School as a success...

It would be difficult to thank everyone who contributed to the running of the School, but I would like to mention in particular: Prof. Michał Turała, who was a Tireless Director, Dr Maria Rybicka whose experience in such conferences was invaluable, Prof. Krzysztof Rybicki for his organization of the lectures and discussion groups, Ms M. Niewiara for her efficient secretarial help, Dr J. Grębosz for his unique contribution to the general entertainment, and Dr J. Sieniawski for the excellent media coverage

...The venue for the School, Zgorzelisko House, proved to be ideal: and we are greatly indebted to our friends in Cracow for having chosen such a splendid location

... We should like to make special mention of the visit by students from High-School[†] in Zakopane to meet the participants and see the posters the students had presented on their experimental work. In the history of the School, this was the first time that such an exercise had been organized, and, in the light of the positive comments made afterwards, one which it is hoped we can repeat in future years...

Yours sincerely

Egil Lillestøl

 

Fragmenty listów od studentów:

 

Hello Michał,

I just wanted to let you know that the school in Poland has left an everlasting impression on me. I have a very high opinion of Polish people now. The courses were well designed and the lectures were good and I also made some very good friends.

Thanks once again for such a beautiful and congratulations for the brilliant organisation of the school.

Regards, Rashid

 

 

Hello Jurek!

How are you?...

And since there was not much time for good byes last Saturday let me add one or two sentences:

It has been very nice to meet you at the school. Thank you very much for all your efforts, that made the school for me (and I am sure for everyone else) two very pleasant week! Thanks a lot!!

 

Best wishes, Roland

 

P.S. I showed the video to my wife and she was quite impressed. She had a very good laugh about the Twardowski- Radio- Show. Please never run out of your excellent ideas!

 

 

 

Dear Jurek,

Thanks for wonderful time in Poland.

 

Sincerely Anders Wäänänen

 

 

Fot. 6. Wielu zadowolonych uczestników  wyraziło swoje uznanie podpisami  na koszulce Jurka Grębosza

 



[*] angielski skrót odpowiadający ZIBJ

[†] Liceum Ogólnokształcące