60 lat
Instytutu Fizyki Jądrowej

Krótka historia powstania IFJ PAN

W ciągu dwóch dni jeździłem z Profesorem Niewodniczańskim wzdłuż obrzeży Krakowa w poszukiwaniu najlepszej lokalizacji Instytutu. Zatrzymywaliśmy się w różnych miejscach i penetrowaliśmy pieszo okolicę. Drugiego dnia dojechaliśmy do Wzgórz Bronowickich i wyszliśmy na rozciągające się na północną stronę pola. Był pogodny dzień, a powietrze wyjątkowo czyste. W pewnej chwili usłyszałem głos podekscytowanego Profesora - "zobacz!". Odwróciłem się i spojrzałem we wskazanym przez niego kierunku. Na południowym horyzoncie widać było wyraźnie piękną panoramę Tatr. "Tu będzie Instytut", zdecydował Profesor.

- wspomnienia prof. Andrzeja Hrynkiewicza „Tu będzie Instytut” w wydawnictwie: „50 lat Instytutu Fizyki Jądrowej im. H. Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk” pod red. prof. A Hrynkiewicza; Kraków 2005; str. 45

Instytut wchodzi do Polskiej Akademii Nauk. Fasada zmienia wygląd, wrzesień 2005 r., fot. Piotr Zieliński

IFJ PAN - ważne daty:

Profesor Henryk Niewodniczański (1900-1968) wraz z garstką zainspirowanych jego niezwykłą osobowością naukowców doprowadził do powstania Instytutu Fizyki Jądrowej latem roku 1955 w Krakowie-Bronowicach jako Zakładu II warszawskiego Instytutu Badań Jądrowych PAN. Talent i doświadczenie Profesora stworzyły wyjątkową – nie tylko jak na tamte czasy - atmosferę naukową. Wszystko zaczęło się od niezwykle odważnego pomysłu zbudowania cyklotronu własnymi siłami! W dodatku bez prototypu czy choćby szczegółowego projektu – grupa zapaleńców dysponowała jedynie niewielką broszurą popularnonaukową.

Cyklotron C-48, zwany małym, fot. Jacek Gaj

Nawet „żelazna kurtyna”, ograniczająca dostęp do publikacji naukowych, nie zdołała zdławić ich zapału i już przed końcem 1956 roku – a dokładnie późnym wieczorem 28 grudnia – pierwszy ukończony polski cyklotron C-48, zwany „małym”, został uruchomiony.

Cyklotron U-120, fot. z archiwum IFJ PAN

W tym miejscu warto zaznaczyć, iż wysiłkom krakowskich uczonych sprzyjała nieoczekiwana decyzja władz ZSRR, które zaproponowały Polsce zakup reaktora i cyklotronu do prowadzenia badań naukowych. Dzięki wytrwałym działaniom profesora Niewodniczańskiego radziecki cyklotron U-120 został przekazany do Krakowa, gdzie rozpoczęto budowę siedziby Instytutu Fizyki Jądrowej.

Tak oto przedwojenny uczeń noblisty Lorda Ernesta Rutherforda, dzięki stawianym sobie i swoim współpracownikom odważnym zadaniom oraz splotowi korzystnych okoliczności, dzięki swojej wiedzy i wytrwałości doprowadził do powstania w Polsce Instytutu, który w niedługim czasie miał być odwiedzany przez noblistów: m.in. Sir Patricka M. Blacketta, Aage Bohra, Irenę Joliot-Curie, Roberta Hofstadtera czy Isidora I. Rabiego, i którego pracownicy do dziś uczestniczą w większości znaczących współczesnych przedsięwzięciach naukowych.

Więcej na temat historii kierunków badań oraz projektów naukowych Instytutu:
http://www.ifj.edu.pl

Honorowy Patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy